KARİYER NASIL PLANLANIR? - Prof. Dr. Pınar Aydın O’Dwyer

Prof. Dr. Pınar Aydın O’Dwyer
aydinpinartr@yahoo.com, www.drpinaraydin.com

 

Giriş

Kariyer kelimesi aslında Latince kökenli bir kelime olup tekerlekli araba anlamında, yani bir kişiyi bir yerden başka bir yere en kısa sürede götüren araç anlamındadır. Mesleki anlamda kariyer ise hedeflere ulaşmak için deneyimlerle edindiklerimiz ve kullandığımız araçlardır. Diğer bir deyişle kariyer, başlangıç noktasından mümkün olduğunca ileriye gidebilmek için gerekli olan her şeydir. 

Edinilecek deneyim ve diğer araçlar öncelikle konuya dair, yani tıp konusunda bilgi ve becerilerin öğrenilmesi ile yine mesleğe özgü tutumların geliştirilmesini içerir. Yanı sıra diğer araçlar deyince, örneğin yabancı dil bilgisi, iletişim becerileri, arkadaş çevresi ve diğer gruplar, hayatı ele alış şekli ve hobiler gibi mesleği daha iyi yapıp amaçlara ulaşmayı, kariyer yapmayı sağlayan araçlar söz konusu olur.    

Ülkemizdeki üniversiteye giriş sınav sisteminin özelliği nedeniyle isteyerek tıp fakültesine girenlerin yanı sıra, puan sıralamasında tıp tuttuğu için şan eseri girenler de, ailesi istediği için kendisi istemeden girenler de oluyor. Ne şekilde olursa olsun yapılan her işin hakkını vermek ve onu en doğru şekilde yapmak prensibi sizin için de geçerli olmalı ki şu anda bu yazıyı okumaktasınız.  Gerek tıp eğitimi boyunca gerekse daha sonra alan seçiminde (pratisyenlik/uzmanlık veya uzmanlık alanı/serbest hekimlik, devlet hastanesi, üniversite) kendinizi mesleki kariyerle donatacaksınız. 

Gelin öyleyse kariyer planı adımlarını beraberce gözden geçirelim. 

 

1.Kariyer Planlamasında Birinci Adım: Mesleği Tanımak, Öğrenmek -Eğitim

Tıp mesleği deneyim ve bilimsel çalışmalara dayanarak edinilen bilgi ve becerilerin sosyal becerilerle uygulanma sanatıdır denilebilir. Hekimlik anlayışı, ilk çağlarda “Deneyime dayalı”, orta çağda “Tıp eğitimine dayalı”, batıdaki aydınlanma ile “Hasta odaklı” olmuştur. Daha sonra tanı ve tedavi şemaları ile “Sisteme dayalı”, dünya savaşlarının ardından “İletişime dayalı” bir tıp yaklaşımı benimsenmiştir. Günümüzde ise hekimlik diğerleri gibi bir meslektir ve profesyonelce uygulanması esastır. Yüzyıllar boyunca toplum yapısı ve gereksinmeleri, bakış açıları ve beklentiler, politikalar ve ekonomi, dünya ve çevre, hastalar değiştikçe hekim ve hekimlik de değişmiştir. 

Hekimliğin durumu ne olursa olsun eğitim olmazsa olmaz ilk adımdır. Sadece öğretilenle kalmayıp daha fazlasını aramak ve öğrenmek kariyer için çok değerlidir. Elinizdeki kitap ve notlardan başka kaynaklara da başvurma alışkanlığı bakış açısını ve bilgiyi geliştirir. Ezberlemek yerine anlamak ve anlamlandırmak asla unutmamayı sağlar. Mutlaka her gün biraz okumak gerekli olmakla beraber her gün akıldan geçirmek de gereklidir, bilgiler ancak bu şekilde hafızaya kayıt edilebilir. Okurken de yüksek sesle okumak sadece gözle okumaktan daha kolay hatırlamayı sağlar.

Hekimlikte meslek hayatı boyunca öğrenmeye devam edilmesi gerektiğini eminim biliyorsunuz, bu zor bir şey gibi algılanmamalı. Aksine devamlı öğrenilecek bir şeyler olan bir mesleğe sahip olmak güzel bir durum, insanı genç ve aktif tutar, erkenden yeknesaklaşan bir yaşamı, erkenden yaşlanmayı engeller.

Hekimliğin bir de hiç değişmeyen ustadan çırağa deneyim aktarma yönü vardır. Bu nedenle hoca-danışman-abi/abla-mentor kavramı daima vardır, sizler de ileride başkalarına yol göstereceksiniz. 

Öneri: 
a.Ne kadar bildiğinizi-öğrendiğiniz anlamak için internetteki tıp eğitimi sınavlarını deneyin. Hangi alanlarda eksiğiniz olduğunu anlamış olursunuz. 
b.Bilginin yanında erken dönemde becerilerinizi geliştirmeye çalışın.
c.Danışacak doğru insanları bulun ve danışmaktan çekinmeyin.

 

2.Kariyer Planlamasında İkinci Adım: Kişinin Kendi Durumunu Değerlendirmesi

a.Öncelikle fizik yapınız önemli. Örneğin miyopsanız yakını herkesten daha iyi göreceğiniz için iyi bir cerrah olabilirsiniz renk körlüğünüz varsa siyah-beyaz kontrastı daha iyi algılayacağınız için radyoloji, cerrahi dallardan çok daha iyi bir seçenektir sizin için. Tek gözünüzde tembellik veya görme sorunu varsa fizik tedavi ve rehabilitasyon çok akıllıca bir seçim olur.  Bunun gibi fizik yapınızda bir farklılık varsa hangi dalda daha başarılı olabileceğinizi o dalda çalışanlara sormak yararlı olur.

b.Herkesin farklı alanlara yeteneği olabilir. Görsel hafızası iyi olanlar patoloji, radyoloji, göz hastalıklar gibi uzmanlık alanlarında daha başarılı olurlar. İletişim becerisi psikiyatri başta olmak üzere tüm dahili dallarda öncelikle önemlidir. İletişimden hoşlanmayanlar temel bilimler veya radyoloji, mikrobiyoloji, patoloji gibi dallarda daha rahat ederler. İnsan ilişkisinden çekinen utangaçlar, bence çocuklarla ilgili alanlarda da başarılı olurlar, çocukların nasıl hissedebileceğini en iyi onlar anlayabilir. El becerisi iyi olanlar ve hızlı karar verip harekete geçebilenlerin büyük cerrahi dallarda, kulak burun boğaz ve anesteziyoloji alanında yararlı olabileceği söylenebilir.  Aksine acele etmekten ve hızdan hoşlanmayanlar için fizik tedavi ve rehabilitasyon, dermatoloji; olayların nedenine inmeyi seven dedektif ruhlular içinse dahili dallar idealdir.

c.Kişilik olarak yalnızlıktan hoşlananların temel bilimleri veya laboratuvar dallarını tercih etmesini, hoşlanmayanların klinik dallara yönelmesini öneririm. Uykusuzluğa tahammüllü olan ve genel olarak dayanıklı olanların büyük cerrahi dalları, sabırlı olanların dahili dalları tercih etmesi hastalar açısından yararlı olur. 

d.Sonuçta fizik ve kişilik özelliklerinizi göz önüne alarak başka öneriler de yapılabilir.  Ama ilgi alanı da en az bunlar kadar önemlidir. Örneğin ameliyathane kokusu, ameliyat görüntüsü sizi bir kez etkilediyse siz artık büyük veya küçük bir cerrahi alana yöneleceksiniz demektir.  Ama yine de son kararı vermeden önce bir kez kendinizi fizik olarak gözden geçirmenizde yarar var bence.

Öneri: 

a.Öncelikle fizik yapınızı gözden geçirip hangi dallar için uygun, hangileri için uygun olmadığınızı değerlendirin gerekirse danışın. 
b.Sonra ikinci sınıfı (anatomi bilgisi önemli) bitirdikten sonra ders olmadığı günlerde bir hastanede volonter olarak çalışmayı deneyin. Hastane ortamını tanımak, hemşire mantığını anlamak, hasta bakıcı, yardımcı personelle iletişimi öğrenmek, hasta ve hasta yakınının durumunu hissetmek için hastane deneyimine ne kadar erken başlanılırsa o kadar iyidir. Hem de bu arada hangi alanların sizi çektiğini görmüş, kendinizi denemiş olursunuz. Unutmayın tıp fakültesi bitene kadar tüm hastanelerin kapısı size açıktır, bittikten sonra ancak kadronuzun olduğu yerde çalışabilirsiniz.   

 

3.Kariyer Planlamasında Üçüncü Adım: Koşulların Değerlendirilmesi

Öğrencilik günlerinden sonra çalışma hayatında nerede çalışmayı tercih edeyim sorusuna yanıt ararken ise o şehirdeki yaşam koşulları (örneğin İstanbul’un koşulları başka hiçbir şehre benzemez) ile hastanedeki çalışma koşulları gözden geçirilebilir. Maaş son derece önemli bir belirleyici iken iş garantisi daha da önemli bir unsurdur. Seçim yapmak her zaman elinizde olmayabilir, o zaman da koşullara göre kendinizi ayarlamalısınız. 

Öneri: Eğer seçim yapmak şansınız varsa bence ilerleme olanağı olan ve özellikle de kendinizi geliştirebileceğiniz koşullarda çalışmaya çalışın. Ama her koşulda insanın kendisini geliştirebileceğini unutmamalı ve bunu mutlaka başarmalısınız! 

 

4.Kariyer Planlamasında Dördüncü Adım: Sorunlarla Baş Etme

Tabi ki sorunsuz hayat olmaz, aslında biraz sıkıntı iyidir de, azim verir. Önemli olan sorunlarla baş etme stratejilerini öğrenmek ve geliştirmektir. Bunun için en sık önerilen yöntem SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats)  yöntemidir. Kendini ve olanakları değerlendirme olarak da tanımlanabilecek bu yöntemde:

a.Kişi, kendi güçlü yanlarının farkına varması (Strengths) ve
b.Kendi zayıf yanlarının farkına varması (Weaknesses) ile kendisini değerlendirmiş olur.
c.Olanaklar (Opportunities) ve  
d.Tehlikeler (Threats) ise bulunduğu veya çalıştığı ortamı değerlendirmek için gözden geçirmesi gerekenlerdir.

Bu çalışma ile kendi güçlü yanlarını göz önüne alarak tehlike oluşturacak sorunlardan uzaklaşıp uygun seçenekleri görmek mümkün olabilir. 

 

5.Kariyer Planlamasında Beşinci Adım: Kendine Karşı Sorumluluklar

Bir hekim olarak hastalar ve yakınlarına, topluma, meslektaşlarımıza ve kendi yakınlarımıza karşı sorumluluklarımız var. Bu sorumluluklar aslında tıp eğitiminin ilk adımlarından itibaren adım adım yavaş üstlenilmesi gereken yükümlülüklerdir. Ama ilk günden itibaren hemen kendinize karşı sorumluluklarınızın bilincine varabilirseniz kariyer planlarınızı gerçekleştirebilirsiniz. “Asıl olan” kendinizsiniz. Ancak kendinize iyi bakarsanız başkalarına karşı sorumluluklarınızı yerine getirebilirsiniz. 

Kısa bir süre sonra yaşamını kaybedeceğini bilen kişilere sorulmuş olan “bugün imkân olsa neyi farklı yapardınız” sorusu sorulduğunda yanıtlar genellikle şu şekilde olmaktadır: 1. Yaşamımı, başkalarının benden beklediği şekilde değil, kendim için doğru olan şekilde yaşamış olmayı isterdim. 2. Duygularımı ifade edecek cesarete sahip olmuş olmayı isterdim. 3. Arkadaşlarımla daha sık görüşmüş olmayı isterdim. 4. Kendimi daha fazla mutlu edebilmiş olmayı isterdim. Özellikle son yanıt bence çok önemli, çünkü fakülteden itibaren insan yaşamıyla doğrudan ilgilenen bir mesleğimiz var. Bunu en iyi ve başkalarına en yararlı şekilde yapabilmek için kişinin kendisini mutlu etmesi gerekir. Okul ve iş dışında ilgi alanları, arkadaşlıklar, dinlenme, gezme, yeni şeyler öğrenme, yeni yerlerde yeni insanlarla tanışma aslında hem mutlu olmak için hem de kendinizi keşfetmek için gereklidir. “Asıl olan” kendinizsiniz ama kendinizi, yani en yakın arkadaşınızı da keşfetmeli, onu geliştirmelisiniz.  Böylece farklı bir durumla ya da bir sorunla karşılaşınca “Bu koşullarda Ben ne yapabilirim?” sorusuna yanıt verecek zenginliğe sahip olabilirsiniz. Bir sorunla karşılaşınca herkes farklı bir tavsiyede bulunur, sizin için doğru olanı esas siz bilebilirsiniz, kararları siz vermelisiniz.

 

6.Hekimlik Kariyerinde Olmazsa Olmazlar

Bir hekimin iyi bir hekim olabilmesi için yaşamında şunlar mutlaka olmalıdır: 
a.Okumak: Daima güncel, bilimsel, kanıta dayalı tıp bilgilerini izlemek için,
b.Yazmak: Hem hasta dosyasını eksiksiz tutmak, hem de deneyimlerini başkalarıyla paylaşmak amacıyla bilimsel yazı yazmak için,
c.Yabancı Dil: Dünyada olanları izlemek ve deneyimleri dünyayla paylaşabilmek için,
d.Toplantı katılımı: Meslekdaşlarla tanışmak, sorunları ve deneyimleri paylaşmak için,
e.Başka yerde deneyim: mezun olunan fakülteden başka hastane deneyimi edinerek farklı uygulamaların olabileceğini görmek için, 
f.Hasta olarak deneyim: Hastaların ve hasta yakınlarının ne hissettiğini anlayabilmek, kendini onların yerine koyabilmek için,
g.Özel yaşam-Hobi-Arkadaş: Her gün kendinizi yeniden yaratabilmek, yıpranmamak, kendinizi geliştirebilmek için, 
h.Aynada kendine bakmak: Hem nasıl göründüğünüzü anlamak (hastanın karşısına daima temiz ve düzgün çıkmak gerekir, kirli-yorgun görünümlü hekim güven veremez), hem de kendinizi unutmamanız, kendinize bakmanız gerektiğini hatırlamak için,
i.Daima “Hangi işi, nasıl yapayım ki kendim olayım” sorusunu sormak: Başarılı bir kariyer yapabilmek için. 

 

Sonuç

Sonuç olarak kariyer benim için nedir diye sorarsanız, daima başarılı olmak, çok kazanmak veya üniversitede hoca olmak değil derim; kariyer yükselmek değildir. Bence kariyer başlangıç noktasından en ileriye gidebilmek, kendini geliştirmek, arkadaş sahibi olmak, bir şeyi başaramadığında devam edebilmek, kısacası ayakta kalma, kendini gerçekleştirebilme sanatıdır. Örneğin “Kariyer” üzerine bu yazıyı yazmak, benim kariyerimin şu anda vardığım en ileri aşamasıdır. 

İnanın ki, eğer kendinizi gerçekleştirebilirseniz, siz de bir “Kelebek etkisi” yaratabilirsiniz.  

(*) Aydın P: Kariyer Nasıl Planlanır? TIPTA KARİYER GÜNLERİ’nde sunulmuştur, Gazi Üniversitesi Tıp Öğrencileri Birliği ve Turgut Özal Üniversitesi Tıp Öğrencileri Birliği 2015, Ankara. 

 

Kaynak: 
1.http://tr.wikipedia.org/wiki/SWOT_analizi Erişim Tarihi: 24.04.2015
2.http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/feb/01/top-five-regrets-of-... Erişim Tarihi: 24.04.2015
3.http://tr.wikipedia.org/wiki/Kelebek_etkisi Erişim Tarihi: 24.04.2015

 

Sosyal: